Deformacje paznokci – Wpływa wad stóp na wygląd płytki paznokciowej

Wpływ deformacji stóp na wygląd skóry, tzn. rozmieszczenie różnych form hiperkeratoz (modzeli, odcisków, rozpadlin na piętach) jest niezaprzeczalny. Teoria mówi, że nadmierny ucisk i tarcie, wynikające z nierównomierne rozłożonego obciążenia na poszczególnych partiach skóry stóp, odpowiadają za inicjowanie procesów hiperkeratycznych. Jednak czy zdajemy sobie sprawę, że deformacje stóp wpływają również na kondycję płytki paznokciowej?

Powrót do podstaw

Z anatomicznego punktu widzenia paznokieć to wytwór naskórka, którego strukturę tworzy rogowa, przezroczysta płytka pokrywająca łożysko, która ma swój początek w głęboko osadzonej w tkankach miękkich macierzy.

Fizjologiczna grubość płytki u dorosłej osoby to u dłoni ok. 0,5–0,7 mm, a u stóp ok. 0,5–1 mm. Wzrost paznokcia, u zdrowej osoby, trwa
przez całe życie, a… nawet po śmierci. Szybkość to ok. 0,1 mm na dobę (3 mm na miesiąc). Kompletny przerost płytki u dłoni trwa 3–6 miesięcy, u stopy nawet 12–18. Paznokieć składa się z trzech warstw: wierzchniej, tworzącej twardą strukturę, środkowej – odpowiadającej za elastyczność i dolnej, spajającej całość z łożem.

Paznokieć pełni funkcje podporowe, osłania silnie ukrwione i unerwione zakończenia palców. Wygląd paznokci determinuje wiele czynników: genetyka, ogólnoustrojowe i lokalne procesy chorobowe, przyjmowane leki (antybiotyki, cytostatyki, hormony), kontakt z chemikaliami, niedobory minerałów (wapń, żelazo, cynk, krzem), urazy części składowych aparatu paznokciowego i przede wszystkim deformacje.

Deformacje paznokci

Większość defektów płytek związanych ze zniekształceniami stóp/palców to efekt końcowy opadania stawu skokowego, koślawości wewnętrznej i rozsunięcia się kości śródstopia (promieni I i V). Efektem wspomnianego łańcucha przyczynowo-skutkowego jest m.in. paluch koślawy, paluch sztywny, palec młotkowaty i młoteczkowaty, krogulczy czy palec jeździecki. Wymienione deformacje, np. hallux valgus (poprzez zmianę rotacji palucha) lub digitus flexus (i związane z nim zgięcie plantarne) bezpośrednio wpływają na kontakt płytki paznokciowej z czynnikiem drażniącym. W procesie przetaczania stopy kontrucisk (np. grzbietowy) ze strony materiału obuwia lub o podłoże inicjuje proces rogowacenia.

Pamiętajmy, że keratynowa płytka jest wytworem skóry, w związku z tym podlega takim samym uwarunkowaniom i procesom. Nadmierny ucisk i tarcie powoduje wzrost temperatury w miejscu drażnionym. W przypadku braku możliwości rozprowadzenia nadmiaru ciepła dochodzi do przesuszenia płytki (pozbawienia elastyczności) i np. rogowacenia łożyska. To jak w naturze – zielony liść jest jędrny i podatny na wyginanie, suchy liść kruszy się i zniekształca. W ten sposób przywołaliśmy jedną z przyczyn wkręcających się paznokci (unguis convolutus). Podobna sytuacja będzie miała miejsce w przypadku hallux rigidus i ustawienia palucha w pozycji retrofl exus (zadartego razem z paznokciem ku górze). Wolny brzeg paznokcia nieustannie ocierany o wnętrze buta nabędzie skłonności (w związku z wysuszeniem i pozbawieniem spoiwa) do poprzecznej łamliwości (onychoschisis).

Jeśli wspomniany czynnik drażniący trwa permanentnie, – przecież deformacja sama się nie cofnie – dochodzi do trwałych zmian w geometrii płytki paznokciowej oraz wyglądzie łożyska i macierzy. Wszystkie procesy zachodzące w łożysku, m.in.: gromadzenie mas keratycznych, pojawianie się krwiaków, ziarniny, wyrośla kostnego, powstałe de facto na skutek procesu przetaczania zdeformowanej stopy, będą przebiegać ze zmianą barwy, kształtu, grubości, elastyczności widocznego fragmentu paznokcia.

Nie musimy być wszechwiedzącymi diagnostami, szukającymi nadzwyczajnych powodów (a’la dr House) „brzydkiego wyglądu paznokci” wywołanych ogólnoustrojowymi procesami chorobowymi lub bakteriami z kosmosu. Niejednokrotnie uwzględnienie kilku czynników w postaci wrodzonych lub nabytych wad stóp w połączeniu z obserwacją sposobu przetaczania stopy i zwróceniem uwagi na obuwie oraz warunki zawodowe będzie wystarczające do przeprowadzenia rozpoznania i postawienia diagnozy. Znając jedną z możliwych przyczyn, dysponujemy całym arsenałem rozwiązań (indywidualnie wykonane wkładki, ortozy, taping, w końcu polecenie/sprzedaż dopasowanych butów), które przełożą się na holistyczne ujęcie problemu. Nasze działania w postaci zabiegów na paznokciach
zmienionych chorobowo będą na tyle efektywne, na ile wyeliminujemy źródło defektu.

Jak powstają uszkodzenia płytki?

Drażnienie, ucisk, tarcie na powierzchni płytki paznokciowej powstałe w wyniku wymienionych w artykule zniekształceń powodują:

• wkręcanie się paznokci (unguis convolutus),
• wciskanie twardego brzegu paznokcia w tkankę miękką (wał paznokciowy) i jego wrastanie (unguis incarnatus),
• pozbawienie części płytki substancji spajającej czyli tzw. poprzeczną łamliwość (onychoschisis),
• punktowe uszkodzenie/przegrzanie macierzy – wzdłużne bruzdowanie lub rozszczepienie płytki (onychorrhexis),
• dwie powyższe jednostki zaliczamy do zmian manifestujących się erozją i atrofią paznokcia (onychodystrophia), a w skrajnych przypadkach całkowitym zniszczeniem aparatu paznokciowego (onychoatrophia),
• przegrzanie fragmentu lub części paznokcia i jego przerostem (onychauxis) + dodatkowo zmianą kierunku wzrostu czyli tzw. szponowatością (onychogryphosis).

Stany przegrzania, uszkodzenia łożyska paznokciowego manifestują się w postaci:

• przerostu listewek papilarnych łoża celem uodpornienia tkanek miękkich na permanentnie zachodzący proces drażnienia (pachyonychia),
• rogowacenia podpaznokciowego (subunguale hyperkeratosis),
• przerostu ziarninowania tkankowego (subunguale hypergranulation),
• mikrourazu powodującego krwiak podpaznokciowy (hematoma),
• odklejenia (np. na skutek rogowacenia łożyska) płytki (onycholysis)
• odkładania się mas keratycznych i wciskania ich w głąb, powodującego utworzenie odcisku podpaznokciowego (clavus subungualis) lub towarzyszącego paznokciowi wkręcającemu się odcisk w wale bocznym (clavus sulcus),
• guzem kostno-chrzęstnym (subunguale exostosis) powstającym na skutek przewlekłego urazu dystalnego paliczka palucha.