Choroby płytki paznokciowej

Wygląd płytki paznokciowej pomaga w monitorowaniu toksyczności, w ocenie stanu składników odżywczych oraz daje wgląd w układowe zaburzenia równowagi spowodowane chorobą. Również procesy dietetyczne odgrywają bardzo ważną rolę w wytrzymałości, kształcie oraz powierzchni jednostki paznokciowej [1]. Będąc jednym z najbardziej widocznych „dodatków” jego zniekształcenie ma znaczący wpływ na samoocenę chorych. Dlatego też konieczne staje się leczenie dolegliwości w celu podniesienia komfortu życia osób z ich defektami. Jednocześnie unikalna anatomia paznokcia sprawia, że trudno jest przeniknąć do głębszych struktur w jego obrębie. Na przykład: bliższy fałd paznokci utworzony jest przez podwójną warstwę skóry chroniącą i w znacznym stopniu maskującą leżącą pod spodem macierz. Podobnie nieprzepuszczalna płytka paznokciowa pokrywająca łożysko. W rezultacie najważniejsze części paznokcia są bardzo skutecznie osłonięte przed wpływami środowiska. Paradoksalnie ta właśnie ochrona stanowi przeszkodę w skutecznym leczeniu chorób oddziałujących na paznokieć. Powierzchowne problemy z paznokciami są spowodowane przez proksymalne uszkodzenie macierzy natomiast głębsze nieprawidłowości paznokci są spowodowane uszkodzeniem dystalnej części macierzy [2].

Wygląd płytki paznokciowej pomaga w monitorowaniu toksyczności, w ocenie stanu składników odżywczych oraz daje wgląd w układowe zaburzenia równowagi spowodowane chorobą. Również procesy dietetyczne odgrywają bardzo ważną rolę w wytrzymałości, kształcie oraz powierzchni jednostki paznokciowej [1]. Będąc jednym z najbardziej widocznych „dodatków” jego zniekształcenie ma znaczący wpływ na samoocenę chorych. Dlatego też konieczne staje się leczenie dolegliwości w celu podniesienia komfortu życia osób z ich defektami. Jednocześnie unikalna anatomia paznokcia sprawia, że trudno jest przeniknąć do głębszych struktur w jego obrębie. Na przykład: bliższy fałd paznokci utworzony jest przez podwójną warstwę skóry chroniącą i w znacznym stopniu maskującą leżącą pod spodem macierz. Podobnie nieprzepuszczalna płytka paznokciowa pokrywająca łożysko. W rezultacie najważniejsze części paznokcia są bardzo skutecznie osłonięte przed wpływami środowiska. Paradoksalnie ta właśnie ochrona stanowi przeszkodę w skutecznym leczeniu chorób oddziałujących na paznokieć. Powierzchowne problemy z paznokciami są spowodowane przez proksymalne uszkodzenie macierzy natomiast głębsze nieprawidłowości paznokci są spowodowane uszkodzeniem dystalnej części macierzy [2].

Jej wzrost wymaga odpowiednich keratyn i bogatych w cysteinę białek o wysokiej zawartości siarki. Paznokieć zawiera ok. 5% tłuszczu – głównie cholesterolu z NNKT wpływającymi na procesy w warstwie rogowej. Glikoproteiny tworzą podstawę paznokcia, minerały dodają siły i pomagają w prawidłowej budowie, a witaminy wspomagają równowagę oksydacyjną naskórka i łożyska [1]. Produkowana jest przez macierz, jest jej produktem końcowym i w stanie normalnym jest gładką, półprzezroczystą, twardą strukturą ściśle przylegająca do łożyska paznokcia. Jest mechanizmem, który wspomaga precyzyjną manipulację przedmiotami i jednocześnie chroni dystalne paliczki. Choroby paznokci zakłócają tę funkcję. Mogą powodować ból, dyskomfort oraz oszpecenie przez co wywierają wpływ na pewność siebie pacjentów ze względu na ich często nieestetyczny wygląd. Niektóre zmiany paznokci są specyficzne dla zaburzeń dermatologicznych [3].

Badanie paznokci może zapewnić wgląd w bardziej złowrogie manifestacje ogólnoustrojowe w postaci zarówno subtelnych jak i poważnych zmian. Może to stanowić defekt różnych elementów anatomicznych paznokcia: macierz, płytka, łożysko. Nawet delikatne nieprawidłowości paznokci mogą być objawami bardzo poważnych chorób ogólnoustrojowych. Ponadto zmiany występujące na paznokciach mogą być wskazówką dotyczącą danej choroby zanim jeszcze staną się widoczne jej cechy kliniczne [4].

Najczęściej spotykane nieprawidłowości płytki paznokciowej:

1. Wrastające paznokcie – jest to stan, w którym twarda płytka paznokciowa przebija tkankę miękką jaką są wały około paznokciowe. Przyczyny: nieprawidłowo przycinane paznokcie, uraz, paznokcie, które naturalnie są zakrzywione po bokach, masywne wały paznokciowe, nadpotliwość stóp. Wrastające paznokcie są jednym z najczęstszych przypadków w gabinetach podologicznych.
2. Łamliwe paznokcie – wynikają z upośledzenia czynników od, których zależy ich budowa – wahania zawartości wody, struktury keratynowej oraz adhezji korneocytów. Na zbyt miękkie paznokcie wpływają również zmiany w strukturach i błonach międzykomórkowych oraz wewnątrzkomórkowe zmiany w rozmieszczeniu włókien keratynowych. Są objawem: tarczycy, grzybicy, łuszczycy.
3. Leukonychia – niejednolite, linijne białe przebarwienia na płytce paznokciowej. Przyczyniają się do tego drobne urazy oraz: niedobory żywieniowe, choroby ogólnoustrojowe, skutki uboczne leków.
4. Linie Beau’a – wgłębienia w poprzek paznokcia. Są objawem: niedożywienia, odry, świnki, szkarlatyny oraz innych choroby o wysokiej gorączce; choroba naczyń obwodowych, zapalenie płuc, niekontrolowanej cukrzycy, niedoboru cynku.
5. Koilonychia – paznokcie łyżeczkowate, charakteryzują się wypukłymi brzegami oraz wgłębieniem na środku paznokcia. Mogą być objawem: choroby sercowo – naczyniowej, niedokrwistości z niedoboru żelaza, SLE, niedoczynności tarczycy, choroby Raynaunda, hemochromatozy.
6. Wżery w paznokciach – małe wgłębienia w paznokciach. Są objawem: łuszczycy, chorób ogólnoustrojowych.
7. Clubbing – paznokcie pałeczkowate. Jest to stan, w którym dystalne części paliczków powiększają się, a paznokcie zawijają się na opuszkę. Są objawem: choroby płuc, zapalnej choroby jelit, choroby serca, choroby tarczycy, HIV/AIDS.
8. Onycholiza – oddzielenie się płytki paznokciowej od łożyska. Przyczyny: infekcja bakteryjna, uraz, długotrwałe stosowanie emalii do paznokci, łuszczyca, choroby tarczycy.
9. Onychoschisis – dystrofia płytkowa. Dystalna część płytki paznokciowej oddziela się poziomo. Jest objawem: nadczynności/niedoczynności tarczycy, cukrzycy, dny moczanowej, osteoporozy, niedożywienia.
10. Paznokcie szponowate – rzadko występuje jako nieprawidłowość rozwojowa, zazwyczaj jest nabywana. Pojawia się również w przypadkach samo – zaniedbania. Jest to dystrofia, w której paznokieć, najczęściej na dużym palcu, pogrubia się i przybiera zakrzywiony, haczykowaty wygląd. Są objawem: łuszczycy, grzybicy, choroby naczyń obwodowych.
11. Zespół żółtych paznokci – charakteryzuje się żółtymi, pogrubionymi paznokciami oraz spowolnionym wzrostem płytki. Jest objawem: RZS, chorób układu oddechowego, wewnętrznych nowotworów złośliwych, wysiękiem opłucnowym, obrzękiem limfatycznym.
12. Paznokcie pourazowe – uraz paznokci lub niekontrolowane obgryzanie może spowodować szereg konsekwencji : uszkodzenie łożyska paznokci, onycholizę, uszkodzenie macierzy, zahamowany lub zdeformowany wzrost płytki paznokciowej jeśli zostanie uszkodzona macierz.
13. Onychomadesis – spełźnięcie płytki paznokciowej. Przyczyny: uraz, łuszczyca, liszaj płaski, kiła, erytrodemia, zahamowanie aktywności macierzy.
14. Trachyonychia – „dystrofia 20 paznokci”, szorstkość płytki paznokciowej. Jest objawem: łysienia plackowatego, liszaja paznokci, łuszczycy.
15. Onychorrhexis – łamliwość wzdłużna płytki paznokciowej. Spowodowana: urazem, egzemą, twardziną układową oraz niedokrwistością.
16. Krwawienie rozszczepowe – wynaczynienia krwi z naczyń krwionośnych przebiegających podłużnie w łożysku paznokcia. Krwawienia te nie bledną. Są objawem: łuszczycy, zwężeniem zastawki mitralnej, włośnicy, szkorbutu, choroby Dariera.
17. Subungual hyperkeratosis – rogowacenie podpaznokciowe, pogrubienie i podnoszenie się paznokcia, który przybiera żółto-biały kolor. Rogowacenie jest ograniczone do obwodowego obszaru łożyska. Zaczyna się w części dystalnej i postępuje proksymalnie. Jest objawem: grzybicy, łuszczycy, powtarzającego się mikrourazu, choroby Bowena, zespołu Reitera, choroby Dariera, erytrodermii.
18. Onychauxis – przerost płytki paznokciowej. Paznokcie stają się nienaturalnie grube.
    Z biegiem czasu mogą się zwijać i stać się białe lub żółte. Przyczyny: uraz, łuszczyca, słabe krążenie, cukrzyca, choroba Dariera, infekcja drożdżami lub grzybami.
19. Onychomycosis – grzybica paznokci. Może obejmować dowolną część paznokcia,
    w tym także macierz i łożysko. Odpowiedzialne są za nią głównie grzyby dermatofitowe. Przyczyny: słabe krążenie, cukrzyca, osłabiony układ odpornościowy, dystrofia paznokci.

Anomalie paznokci mogą zwiastować bardzo poważne choroby, dlatego ich badanie powinno stanowić integralną część wywiadu podologicznego.